Tarihte Rize Bezi

Birinci Cihan harbinden önce, Rizede, geniş ölçüde 200 ton çevresinde Rize bezi dokunurdu. o günlerin şartlarına göre uluslararası önem taşıyan bir üretim dalıydı.

 

Kendir elyafından dokunan bu bez, Arap ülkelerinin raÄŸbet ettiÄŸi bir iç giyim bezi idi. Rizeli  bir çok aile feritiko ticaretini kendine iÅŸ edinmiÅŸti. Eski dönemde Rizeli kadınların el emeÄŸiyle gerçekleÅŸtirdikleri bu sanat Rize ekonomisine küçük çapta da olsa  katkıda bulunuyordu. Kadınlar tarafından tarlalrın özellikle sulanabilir kısmında ekilip yetiÅŸtirilen kendirin lifleri çok yumuÅŸaktır. Bu lifler  önce suya batırılarak yumuÅŸatılır, sonra elde eÄŸirilerek ince iplik haline  getirilir.  Saha sonra da o dönemde Ä°ngiltere’den ithal edilen Water cinsi pamuk ipliÄŸi ile el tezgahlarında dokunarak bez haline getirilirdi. Ham kendirin rengini aÄŸartmak için, deniz kenarındaki çakıllar üzerine serilen bu bezler sık sık deniz suyuyla ıslatılarak güneÅŸte kasarlanmaya tabi tutulurdu. Bu bez ince, aynı zamanda dayanıklı ve saÄŸlamdı. bundan yapılan iç çamaşırı, vücudun terini emip tezden kurutalabildiÄŸi için için Arap ülkelerinde varlıklı kiÅŸilerin, ÅŸeyhlerin aradığı bir meta olurdu.

 

1960′lı yıllarda, çayın Rize’ye gelmesinden önce Rize’de hemen her evde bir feretiko tezgahı bulunuyordu. Bugün Rize’de çay ekili olan alanlar bu tarih öncesinde iplik elde etmekte kullanılan kendirle kaplı idi. Kendir bitkisinden ip çıkarma iÅŸleminin oldukça zor ve zahmetli olduÄŸunu söyler yaÅŸlılar…  Şöyle ki Nisan ayının ortalarına doÄŸru mısır ekimiyle birlikte humuslu topraÄŸa ekilen kenevir tohumları AÄŸustos ortalarına doÄŸru bir buçuk-iki metreye ulaşınca hasat edilir. Hasat edilen kendir aÄŸaçları birkaç gün kabuklarının gevÅŸeyip soyulmaya müsait hale gelmesi için yaÄŸmura bırakılır. Rize’nin nemli ve yağışlı iklimi keneviri istenilen hale getirmeye müsaittir. GüneÅŸte aÄŸarıp yaÄŸmurda gevÅŸeyen çubuklar soyulduktan sonra her köyde bir yada iki tane bulunan tokmaklarda dövülür. Sonra taraktan geçirilip ip halini alır. Ä°p haline getirilen kendir liflerinin sarılması için çıkrık kullanılır. Ä°plerin yumaklanmasıyla çözgüler hazırlanıp hazırlanan çözgülerle feretikonun özel tezgahında dokunup bez haline getirilir. OluÅŸturulan bu beze feretiko  denir. KumaÅŸ, kalitesi, saÄŸlıklı olması ve zarafetiyle gerek giyim alanında, gerekse üzerine iÅŸleme yapılmak suretiyle kullanıla gelmektedir.

 

 

Geleneksel Rize el dokumacılığının temelini teÅŸkil eden feretikonun yöreye hakim olmuÅŸ olan Ä°skitler (M.Ö.VIII.YY-M.Ö.IV.YY) tarafından Rize yöresi insanına kazandırıldığı düşünülmektedir. Nitekim iskitlerin yaÅŸam tarzını anlatan Heredot’un kitabında iskitlerden bahsederken bu milletin kendirle alakalarından bahsetmiÅŸtir. Rize bölgesinde halen kalıntıları bulunan Ä°skitlerin kendir dokumacılığını bölge insanına miras bırakması durumu önemli bir ihtimaldir.

 

 

Erkeği gurbette bulunan kadın, talasından ihtiyacına göre elde ettiği kendir elyafından, kışın boş  ve uzun günleri içinde, ancak 3 kilo kadar ipliği tükürükle bükebilirdi. 200 ton portesinde olan dokumadan halkın ihtiyacı dışında kalanı Arap memleketlerine, sıcak iklimli  diyarlara ihraç edilirdi. iç çamaşır  dokumasına çok elverişli olan iplikten üretilen  bez ise pamukluya oranla dayanıklı, teri emme hassası yönünden ise çok sıhhidir.

Çay üretimi  baÅŸalayalı, kadınlar iplik bükmeye vakit bulamadıklarından, 1960′larda üretim 15.000 tona (yaklaşık 10-15 tona) düşmüştür. 2000′li yılların başındaysa  ekonomik sayılacak bir üretim yoktur.

 Feretiko bezi ketene göre çok ince aynı zamanda dört kat daha dayanıklıdır. Zira pamuklu kumaÅŸların 6 aylık ömürlerine karşın feretiko’nun ömrü iki yıldır. Feretiko geleneksel Türk el sanatlarından hesap iÅŸi, kanaviçe vs.de kullanılmak üzere bu sanatların uzmanları tarafından tavsiye edilen bir üründür. Bütün Feretiko mamulü ürünlerin mutlaka ılık sabunlu suda yıkanması tavsiye edilir.