.jpg)
HAT SANATI TER襤MLER襤
ABAD襤 KAIT
Ham ipekten yap覺lan bir ka覺t t羹r羹d羹r. Dut aac覺 elyaf覺ndan da yap覺l覺r.
AB襤R
M羹rekkebe kat覺lan g羹zel koku. Genellikle beyaz sandal, s羹mb羹l k繹k羹, k覺rm覺z覺 g羹l, turun癟 ve ide 癟i癟ekleri, narenciye otlar覺yla bir miktar d繹v羹lm羹 misk kar覺覺m覺d覺r.
AHAR
ap ve yumurta beyaz覺n覺n kar覺覺m覺ndan oluan bir ala覺m.
AHARLI KAIT
Bitki boyas覺yla boyanm覺 ka覺da ahar s羹r羹lerek elde edilen ka覺t.
AKLAM-I S襤TTE
Alt覺 yaz覺 t羹r羹 demektir. Bu isimle an覺lan alt覺 cins yaz覺 birbirine tabi, ikili gruplar halinde 繹yle g繹zden ge癟irilebilir: S羹l羹s-nesih, muhakkak-reyhani, tevk覺i-r覺ka.
ALTIN MREKKEB襤
zel bir ekilde d繹v羹lerek mikronla 繹l癟羹lecek kadar inceltilmi y羹ksek ayarl覺 alt覺n varaklar覺n覺n koyu arap zamk覺 mahlul羹 veya bal yard覺m覺yla bir 癟ini tabakta uzun emekle ezilmesi ve suyla y覺kan覺p s羹z羹lerek bir baka taba覺n dibinde toplanmas覺, bize bu m羹rekkebin esas覺 olan alt覺n zerrelerini verir.
AMME
Kuran-覺 Kerimin 30. c羹z羹. Hattatlar bu c羹z羹 Kurandan ayr覺 yazarlard覺.
BAA
Kaplumbaa kabuu. S覺cak suda yumuat覺larak tesbih, kutu,baston,ka覺k, tarak gibi eyalar yap覺l覺r.
BEYZ襤
Oval.
BEZEME
Hatt覺n bezenmesi; tezyinat, s羹sleme.
BESMELE
“Bismillahirrahmanirrahim”in k覺sa ifadesi.
CEL襤 D襤VAN襤
Harekesiz yaz覺lan divaninin XVI. as覺rda 襤stanbul’da doan harekeli, s羹sl羹 ve hametli ekline celi divani ad覺 verilmi, bu da devletin 羹st seviyedeki yaz覺malar覺nda kullan覺lm覺t覺r.
襤V襤T
Daha 癟ok Yemen, Hindistan, Pakistan ve inde yetien bir t羹r ot. Bu ottan elde edilen koyu mavi boya. K覺rm覺z覺, yeil, sar覺 renkli olanlar覺 varsa da daha ziyade koyu mavi olan覺 kullan覺l覺r.
D襤VAN襤
襤ran’da resmi yaz覺malarda kullan覺lan ta’lik hatt覺 Osmanl覺’ya Akkoyunlular (1467-1501) yoluyla XV. as覺rda geldiinde, k覺sa zamanda b羹y羹k bir ekil deiiklii ge癟irerek Divan-覺 H羹mayun’daki resmi yaz覺malara mahsus olduundan dolay覺 “divani” ad覺n覺 alm覺t覺r.
DER-KENAR
Esas yaz覺n覺n kenarlar覺na yaz覺lan yaz覺. 覺kma yaz覺. Yaz覺n覺n/resmin alt ya da yan taraflar覺ndaki boluklara yaz覺lan k覺sa not yaz覺lar覺.
DELA襤L-襤 HAYRAT
Ayet, hadis ve dualar覺 i癟ine alan yazma kitap. Baz覺lar覺nda Kabe ve Ravza-i Mutahharan覺n el 癟izimi minyat羹re benzer resimleri vard覺r. Buna k覺saca Delail veya Delail-i erife adlar覺 da verilir.
DELA襤L
Ayet, hadis ve dualar覺 i癟ine alan yazma kitap. Baz覺lar覺nda Kabe ve Ravza-i Mutahharan覺n el 癟izimi minyat羹re benzer resimleri vard覺r. Buna k覺saca Delail-i Hayrat veya Delail-i erife adlar覺 da verilir.
DELA襤L-襤 ER襤FE
Ayet, hadis ve dualar覺 i癟ine alan yazma kitap. Baz覺lar覺nda Kabe ve Ravza-i Mutahharan覺n el 癟izimi minyat羹re benzer resimleri vard覺r. Buna k覺saca Delail veya Delail-i Hayrat adlar覺 da verilir.
ENBUB
Kesildii gibi kalan, az覺 d羹zeltilmemi kalem.
EZ NEV
Yeniden. stad覺n talebesinin mek覺ne koyduu ve o k覺s覺mdaki yaz覺y覺 yeniden yamas覺n覺 istediini ifade eden kelime.
EKSPRESYON襤ST HAT SANATI
Ekspresyonist terimi genellikle b羹y羹k 繹l癟羹de bozulmu ve abart覺lm覺 hislerin ya da hissi unsurlar覺n 繹n planda olduu hat t羹r羹n羹 tasnif i癟in kullan覺l覺r.
ENAM
Kuran覺n baz覺 surelerinin yaz覺ld覺覺 kitap癟覺k.
FAS襤HL-KALEM
Kaleminden 癟irkin yaz覺 癟覺kmayan ve son derece g羹zel yaz覺 yazan hattat.
FERSUDE
Eskimi, y覺pranm覺, solmu.
FETHA
Arap癟ada 羹zerine konulduu harfin e ya da a sesi ile okunmas覺n覺 salayan eimli d羹z 癟izgi eklindeki iaret, hareke. st羹n de denir.
FERA
Yazma eserlerde eserin son sayfas覺ndaki son sat覺rlara denir.
F襤GRAT襤F HAT SANATI
Fig羹ratif Hat Sanat覺, fig羹rlerle hat elemanlar覺n覺 deiik ekillerde bir araya getirmektedir.
FERMAN
Ferman, kelime itibariyle emir, irade, buyruk anlamlar覺n覺 ta覺r.
GARVA
Kesildii halde hen羹z d羹zeltilmemi kalem.
GUBAR襤
Toz gibi, ince ve 癟ok k羹癟羹k karakterli yaz覺. Bir pirin癟 tanesi 羹zerine Kelime-i ehadet yaz覺labilecek derecede k羹癟羹k yaz覺. 襤nce ekilli hurde yaz覺. Yaz覺ld覺覺 hat t羹r羹ne g繹re Nesih Gubarisi, Talik Gubarisi gibi isimler al覺r.
HOKKA
K羹癟羹k Kutu manas覺na gelen Arap癟a bir kelimedir. Eski hokkalara m羹rekkep dorudan doruya konulma; Lika denilen ham ipekten bir tutam, hokkan覺n i癟ine yerletirilip de m羹rekkep bunun 羹zerine d繹k羹l羹rse, lika, m羹rekkebi s羹nger gibi emer ve kalemin hafif癟e likaya bast覺r覺lmas覺yla, l羹zumu kadar m羹rekkebi kalemin az覺n覺 bular.
H襤LYE-襤 ER襤FE
S羹s anlam覺na gelen Arap癟a bir kelime. Hazreti Peygamberin vas覺flar覺n覺 anlatan hat eseri.
H襤LYE
S羹s anlam覺na gelen Arap癟a bir kelime. Hazreti Peygamberin vas覺flar覺n覺 anlatan hat eseri.
HURDE
Fars癟a k羹癟羹k anlam覺nda bir kelime. 襤nce karakterle yaz覺lm覺 hat yaz覺s覺.
ITR襤
Uzun, girintili 癟覺k覺nt覺l覺 yaprak motifi. Hat ve kitap s羹slemelerinde, tezhipte kullan覺l覺r. It覺r yapra覺na benzedii i癟in bu adla an覺l覺r.
襤CAM
Noktalama ilemi.
襤CAZET
Hat 繹rencisinin belirli seviyeye geldiinde hocas覺ndan ald覺覺 diploma, yeterlilik belgesi.
Kaynak: Bydigi Forum http://www.bydigi.net/kultur-sanat-bolumu/185932-hat-terimleri.html#post1445458
襤CAZETNAME
Hat 繹rencisinin belirli seviyeye geldiinde hocas覺ndan ald覺覺 diploma, yeterlilik belgesi.
襤HCAM
Hat veya tezhipte harfi ya da motifi bir hamlede yazmak.
襤HCAMSIZ
Hat veya tezhipte harfi ya da motifi bir ka癟 hareketle, duraklayarak yazmak.
襤RAB
Hareke. Harekeleme ilemi.
襤S MREKKEB襤
襤s m羹rekkebinin terkibindeki is, yak覺l覺nca is veren bezir ya覺, balmumu, neft ya覺, gaz ya覺 gibi maddelerden elde edilir. 覺radan veya zeytinya覺ndan 癟覺kan is, 癟ok yal覺 olduu i癟in makbul say覺lmaz. 襤s m羹rekkebinin terkibine giren ve onu ka覺t 羹zerinde tespit eden arapzamk覺d覺r. 襤s m羹rekkebi yapmak i癟in pek 癟ok form羹ller yaz覺l覺 olarak devrimize kadar gelmitir.
襤ST襤F
Yaz覺 D羹zenlemesi.
KALEMTIRA
tig denilen kesici k覺s覺m, k覺ymetli malzemeden yap覺lm覺 sap ve bu ikisini birbirine balayan parazvanadan meydana gelir. Boyu 10-20 cm aras覺ndad覺r.
KAIT
Hat sanat覺n覺n en 繹nemli malzemelerinden biri de ka覺tt覺r. Eskiden ka覺tlar bug羹n olduu gibi dorudan doruya yaz覺 yazabilecek ekilde fabrikadan 癟覺kmazd覺. Hari癟ten (in, Hindistan, Buhara, Avrupa…) olsun, yerli imalathanelerden (Ka覺thane, Yalova, Bursa, Beykoz…) olsun ; gelen ka覺tlar, p羹rt羹kl羹 ve kalemin y羹r羹mesine m羹sait olmayan bir haldeydiler. Hatta baz覺lar覺 m羹rekkebi yayarlard覺.
KUF襤
Kufi denilen yaz覺n覺n en temelli karakteri geometrik olmas覺d覺r. K羶finin hangi 癟eidi g繹z 繹n羹nde bulundurulursa bulundurulsun, bu yaz覺da en 癟ok g繹ze 癟arpan ey,b羹t羹n mimarl覺k eserlerinde olduu gibi, par癟alar覺n kanavay覺 meydana getiren par癟ac覺klar覺n dikey,yatay olmas覺d覺r.
KUAK YAZISI
Cami ya da dini bir yap覺n覺n i癟 duvar覺n覺n tamam覺n覺 veya bir k覺sm覺n覺 bir erit eklinde kaplayan hat yaz覺s覺.
KETEBE
襤mza. Hattat覺n eserine koyduu imzas覺.
KITA
Tek bir ka覺da yaz覺lan yaz覺 par癟as覺.
KAFTAN G襤YD襤RMEK
stad taraf覺ndan, 繹rencinin beenilen harf, kelime veya c羹mlesinin daire i癟ine al覺narak baar覺s覺n覺n taltif edilmesi.
Kaynak: Bydigi Forum http://www.bydigi.net/showthread.php?p=1445458
KAF-I TRK襤
“Kef” yaz覺ld覺覺 halde (g, ) olarak okunan kef harfi.
LAL MREKKEB襤
Lotur, ekerci 癟繹eni, ap ve su belirli oranlarda kar覺t覺r覺l覺p kaynat覺ld覺ktan sonra suyu al覺n覺r; bunun i癟ine k覺rm覺zb繹cei nin kurutulmuu, iyice d繹v羹lerek ilave edilir ve tekrar kaynat覺l覺r. Bu ekilde edilen lal m羹rekkebinin, pek cazip k覺rm覺z覺 rengi vard覺r.
L襤KA
Hokkan覺n i癟ine yerletirilen ham ipekten bir tutam. Eski hokkalara m羹rekkep dorudan doruya konulmazd覺. M羹rekkep bunun 羹zerine d繹k羹l羹rse, lika, m羹rekkebi s羹nger gibi emer ve kalemin hafif癟e likaya bast覺r覺lmas覺yla, l羹zumu kadar m羹rekkebi kalemin az覺n覺 bular.
MAKTA’
Makta 2-3cm eni,10-20 cm boyu olan, 2-3mm kal覺nd覺覺nda kemik veya fil dii bir plakad覺r. Baa ve sedeften yap覺lan da makbuld羹r.
M襤STAR (SATIRLIK)
Hat sanat覺nda sat覺r 癟izgilerini belirtmeye yarayan ve m覺star (sat覺rl覺k) ad覺yla tan覺nan bir basit alet benimsenmitir.
MFREDAT
Hat 繹retiminde, elifbada bulunan harflerin tek balar覺na yaz覺lmas覺 ve ikili olarak birbirlerine balanarak yaz覺lmas覺.
MREKKEBAT
Hat 繹retiminde, 繹renciye terkip ve tertip yetenei kazand覺ran, c羹mle eklindeki yaz覺 繹rneklerinin 癟al覺覺lmas覺.
MEK
Hat eitimi veren hattat覺n, 繹rencisine harflerin nas覺l yaz覺laca覺n覺 g繹sterdii ders 繹rnei.
MEKETMEK
Hocas覺n覺n verdii 繹rneklere bakarak hat 癟al覺mak.
MURAKKA
Yaz覺 par癟alar覺ndan meydana gelen hat alb羹m羹.
MSENNA
D羹z ve ters olarak yaz覺lm覺 hat istifi. Simetrik. Soldaki sadakinin ters eklidir.
t ve kitap s羹slemelerinde, tezhipte kullan覺l覺r. It覺r yapra覺na benzedii i癟in bu adla an覺l覺r.
R襤K’A
Okuyup yazmas覺 olan her Osmanl覺’n覺n g羹nl羹k yaz覺malar覺nda kulland覺覺 ve az覺 1 mm’yi ge癟meyen kam覺 kalemle yaz覺lan r覺ka hatt覺, eskiden yazan覺n kendi anlay覺覺na g繹re elden 癟覺k覺yorken, XIX. as覺rda, Bab覺ali Rik’as覺 diye isimlendirilen ve resmi ilerde kullan覺lan bir nevi ile yaz覺lm覺t覺r ki bunun 繹nc羹s羹, M羹mtaz Efendi (1225/1810-1287/1872) olmutur.
SLS
S羹l羹s de K羶f簾 gibi 襤slam yaz覺lar覺n覺n ileri, en olgun kollar覺ndan biridir, belki de birincisidir. Hattatl覺k deyince s羹l羹s羹n akla gelmesi de bundand覺r.
SSLEME
Hatt覺n bezenmesi, tezyinat, s羹sleme.
SEMBOL襤K HAT SANATI
襤slam sanat覺 i癟in edebi semboller kullan覺m覺n覺n kendisine has tatbik olunamazl覺覺na ramen g羹n羹m羹z羹n baz覺 hattatlar覺 bu yolu takip etmilerdir. Hat sanat覺n覺n bu t羹r羹nde bat覺l覺lama, sanat覺n kayna覺 ve s羹recinde yine tesirini g繹stermektedir.
TA’L襤K
Ta’lik yaz覺, asl覺nda Tevki hatt覺n覺n XIV. As覺rda 襤ran’da kazand覺覺 deiiklikle ortaya 癟覺kan yaz覺ya verilen isimdir ve orada daha 癟ok resmi yaz覺malarda kullan覺lm覺t覺r.
TURA
Osmanl覺 devrinde, tahtta bulunan padiah覺n ad覺na 癟ekilen “tura”, padiahla birlikte babas覺n覺n ad覺n覺 ve daima muzaffer olmas覺n覺 dileyen bir duay覺 ihtiva eden 繹zel bir ekildir. Tura bilhassa XVI. as覺rda tezhipli olarak haz覺rlan覺rd覺. Turayla padiahlar d覺覺nda, tarikat pirlerinin isimleri, yahut bir ayet veya hadis yaz覺ld覺覺 da g繹r羹lmektedir.
TEZY襤NAT
Hatt覺n bezenmesi, tezyinat, s羹sleme
T襤LM襤Z
renci. Hat eitimi alan kii.
TURA EKMEK
Tura yazmak.
TURAKE
Osmanl覺 d繹neminde resmi evraklara tura yapan devlet g繹revlisi, Nianc覺 vekili. Tura istiflemede h羹nerli hattat.
STBE MREKKEB襤
st羹be癟 zahmetlice ezildikten sonra arap zamk覺 mahlul羹 ile kar覺t覺r覺larakelde edilir. Bilhassa Mushaflar覺n s羹re bal覺klar覺n覺, alt覺n zemin 羹st羹ne yazmakta kullan覺l覺r.
STN
Arap癟ada 羹zerine konulduu harfin “e” ya da “a” sesi ile okunmas覺n覺 salayan eimli d羹z 癟izgi eklindeki iaret, hareke. Fetha da denir.
YAZI ALTLII
Bak覺 a癟覺s覺n覺n 90 derece olarak muhafazas覺 ve ka覺d覺n dizde d羹zg羹n durabilmesi, eskilerin z覺r-覺 mek (mek alt覺) dedikleri takriben 20*25 cm ebad覺nda kaba ka覺tlar覺n 羹st 羹stte tutturulmas覺yla haz覺rlanan bir altl覺覺n diz 羹st羹ne konulmas覺na bal覺d覺r.
ZIRNIK MREKKEB襤
“Z覺rn覺k” ad覺yla bilinen tabiattaki sodyum ve arsenik s羹lf羹r羹n zahmetlice ezildikten sonra arap zamk覺 mahlul羹 ile kar覺t覺r覺lmas覺, sar覺 renkli bu m羹rekkebi verir.
ZIR-I MEK
Yaz覺 altl覺覺. Bak覺 a癟覺s覺n覺n 90 derece olarak muhafazas覺 ve ka覺d覺n dizde d羹zg羹n durabilmesi, eskilerin z覺r-覺 mek (mek alt覺) dedikleri takriben 20*25 cm ebad覺nda kaba ka覺tlar覺n 羹st 羹stte tutturulmas覺yla haz覺rlanan bir altl覺覺n diz 羹st羹ne konulmas覺na bal覺d覺r.
ZLFE
Z羹l羹f. Y羹ze d繹k羹len sa癟. Sa癟ak. Kak羹l. Hat ve tezhipte baz覺 harflerin ve motiflerin ucundaki 癟engele verilen ad.